Gwyddonwyr yn gofyn am gymorth wrth i wyfynod newid a symud ymlaen

Mae gwyddonwyr yn gofyn am gymorth y cyhoedd wrth iddynt geisio deall sut mae dylanwad dyn yn effeithio ar ddau wyfyn pwysig.

Teigr Ôl-adain Goch _{Mae’r gwyfyn hardd hwn, sy’n hedfan

yn ystod y dydd, yn ymledu i rannau

newydd o Gymru mewn ymateb i’r

newid yn yr hinsawdd

(gan Chris Manley)}

Un o’r gwyfynod hyn yw’r Teigr Ôl-adain Goch, gwyfyn hardd sy’n hedfan yn ystod y dydd, ac a oedd yn anghyffredin iawn y tu allan i Dde-orllewin Cymru tan yn ddiweddar. Erbyn hyn mae i’w weld mewn mwy a mwy o leoedd, ac rydym bron yn sicr mai’r newid yn yr hinsawdd sy’n gyfrifol am hynny. Mae gwyddonwyr yn awyddus i wybod pa mor bell y mae wedi ymledu er mwyn asesu effaith y newid yn yr hinsawdd ar ein bywyd gwyllt.

_{Y Gwyfyn Brith arferol a’i ffurf

felanig (du) yw un o’r enghreifftiau

mwyaf adnabyddus o ddethol

naturiol. Gwelwyd gostyngiad o

61% yn nifer y gwyfynod ym

Mhrydain ers diwedd y 1960au ond

ni wyddom yn iawn beth sydd wedi

achosi’r gostyngiad.

(gan Chris Manley)}

Y llall yw’r Gwyfyn Brith, a esblygodd mewn ardaloedd lle roedd llawer o lygredd diwydiannol o fod yn wyn â brychni duon bychain i fod bron yn ddu. Roedd y newid yn ei wneud yn llai amlwg i ysglyfaethwyr ar gefndir o barddu a huddygl. Mae’r gwyfyn yn cael ei ystyried yn enghraifft glasurol o ddethol naturiol ac, oherwydd hynny, cyfeirir ato’n aml fel "gwyfyn Darwin". Bellach, ym Mhrydain ôl-ddiwydiannol, 200 mlynedd ar ôl geni Darwin, mae’n ymddangos bod y Gwyfyn Brith yn dychwelyd i’w ffurf wreiddiol, ond i ba raddau y mae’r newid hwn wedi digwydd?

Mae gwyddonwyr yn gofyn i bobl edrych yn eu gerddi a’u parciau lleol am y Teigr Ôl-adain Goch a’r ddau wahanol fath o Wyfyn Brith yn ystod y naw diwrnod nesaf (20-28 Mehefin) a chofnodi’r hyn maent yn ei weld fel rhan o Gyfrifiad Gwyfynod yr Ardd 2009.

Cyfrifiad Gwyfynod yr Ardd yw’r digwyddiad blynyddol sy’n cynyddu diddordeb yn y gwyfynod a welir mewn gerddi yn y DU. Mae’n rhan o’r prosiect Cyfrifiad Gwyfynod cenedlaethol, a sefydlwyd ar ôl i waith ymchwil ddangos gostyngiad aruthrol yn nifer y gwyfynod, yn enwedig yn hanner deheuol Prydain. Mae nifer y Gwyfynod Brith wedi gostwng bron i ddwy ran o dair mewn 40 mlynedd.

Mae rhai pobl yn troi eu trwynau ar wyfynod oherwydd y gred eu bod yn bwyta dillad. Mewn gwirionedd, dim ond hanner dwsin o’r 2,500 o rywogaethau o wyfynod sydd ym Mhrydain sy’n gwneud hynny – ac mae’n well ganddynt eitemau budr wedi’u cuddio, mewn mannau

tywyll lle nad oes neb yn tarfu arnynt. Yn y cyfamser, mae gwyfynod yn rhan hanfodol o gadwyn fwyd natur. Mae cywion y Titw Tomos Las, er enghraifft, yn bwyta tua 100 o lindys yr un bob diwrnod.

Yn ôl rheolwr y prosiect Cyfrifiad Gwyfynod, Richard Fox: "Mae gwyfynod yn ddangosyddion pwysig a gallwn ddysgu llawer drwy eu gwylio. Maent yn ffynhonnell fwyd hanfodol i lawer o adar ac maent yn bwysig gan eu bod yn trosglwyddo paill yn yr ardd. Mae rhai’n hardd iawn ac, er gwaetha’r gostyngiad yn eu niferoedd yn ddiweddar, mae gwyfynod lliwgar iawn i’w gweld o hyd ym mhob un o’n gerddi".

Gellir cofnodi gwyfynod sy’n cael eu gweld yn ystod y dydd neu’r nos ar wefan Cyfrifiad Gwyfynod yr Ardd - www.mothscount.org. Mae’r wefan hefyd yn egluro ffyrdd syml a hwyliog o ddenu gwyfynod, er enghraifft drwy ddefnyddio tortsh neu ddiod fyrlymog. Yn ychwanegol at hyn, mae’r wefan yn cynnwys manylion a lluniau o wyfynod i chwilio amdanynt, ynghyd â gwybodaeth ynglŷn â pha bryd rydych yn debygol o’u gweld.

Pobl i Gysylltu â Hwy

Russel Hobson, Pennaeth Cadwraeth, Gwarchod Glöynnod Byw Cymru
Ffôn 01792 642 972 Ffôn Symudol 07736 229 593
Ebost rfox@butterfly-conservation.org

Neil Jones, , Gwarchod Glöynnod Byw Cymru (siaradwr Cymraeg)
Ffôn 01792 813600

Louise Keeling, Uwch Swyddog Cyhoeddusrwydd, Butterfly Conservation
Ffôn 01929 406 005 Ffôn Symudol 07918 073 650
Ebost lkeeling@butterfly-conservation.org

Nodiadau i Olygyddion

Arolwg ar-lein cenedlaethol cyffrous yw Cyfrifiad Gwyfynod yr Ardd, a gall pawb gymryd rhan – yr hen a’r ifanc fel ei gilydd. Does dim angen ichi fod yn arbenigwr na bod ag offer arbennig. Yn ogystal â’r Gwyfyn Brith a’r Teigr Ôl-adain Goch, mae yna ddeunaw o wyfynod eraill ichi chwilio amdanyn nhw mewn gerddi – mae pob un yn hawdd eu hadnabod a gallwch weld rhai ohonyn nhw yn ystod y dydd. Bydd y Cyfrifiad yn cael ei gynnal rhwng 20 a 28 Mehefin 2009 ar www.mothscount.org. Mae Cyfrifiad Gwyfynod yr Ardd yn rhan o’r prosiect Cyfrifiad Gwyfynod a lansiwyd gan Syr David Attenborough yn 2007. Mae’n cael ei oruchwylio gan elusen Butterfly Conservation ac mae wedi cael ei ddatblygu mewn ymgynghoriad â chofnodwyr gwyfynod, grwpiau lleol a sefydliadau cadwraeth, â chymorth ariannol gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri.

Butterfly Conservation yw’r elusen gwarchod pryfed fwyaf yn Ewrop ac mae ganddi bron i 14,000 o aelodau yn y DU. Ei nod yw gwarchod glöynnod byw, gwyfynod a’u cynefinoedd. Mae’n trefnu rhaglenni cadwraeth ar gyfer dros 60 o rywogaethau o löynnod a gwyfynod sydd dan fygythiad ac yn rheoli dros 30 o warchodfeydd natur. Ceir mwy o fanylion yn www.butterfly-conservation.org