Diwrnod Gwlyptiroedd y Byd Gwarchod gwlyptiroedd – un ateb i broblem newid hinsawdd
Dydd Mawrth 2 Chwefror 2010

Gwlyptiroedd – dyma gynefinoedd sydd wedi cael eu hesgeuluso a’u hanwybyddu ers blynyddoedd lawer. Ond nhw sy’n cael sylw arbennig heddiw, a hithau’n Ddiwrnod Gwlyptiroedd y Byd.

Yn wir, mae’r Cyngor Cefn Gwlad yn gweithio’n agos gyda miloedd o dirfeddianwyr a sefydliadau eraill trwy Gymru er mwyn rhoi’r gofal dwys angenrheidiol i wlyptiroedd Cymru.

A chan ein bod yn fwyfwy ymwybodol o bwysigrwydd gwlyptiroedd wrth daclo newid hinsawdd, mae’r ffordd y cânt eu gwarchod a’u rheoli yn bwysicach nag erioed o’r blaen.

Yng Nghymru mae nifer o wlyptiroedd gwahanol i’w cael, yn cynnwys corsydd calchog, corsydd arferol, corsydd pori, gwernydd a glaswelltiroedd corsiog, heb anghofio llynnoedd, pyllau ac afonydd. Dim ond ar rai adegau o’r flwyddyn y bydd dŵr i’w gael ar rai o’r rhain, er enghraifft glaswelltiroedd corsiog. Ond mae eraill, fel gwernydd mawn, yn wlyb drwy gydol y flwyddyn. Heb inni weithredu, fodd bynnag, fe allai pob un o’r rhain fod yn y fantol.

Mae’r posibilrwydd y byddan ni’n cael hafau sychach yn golygu bod rheoli gwlyptiroedd, er mwyn sicrhau eu dyfodol, yn gwbl hanfodol – nid yn unig i’r holl fywyd gwyllt sy’n byw ynddyn nhw, ond hefyd i ansawdd bywyd pob un ohonom. Pan fyddan nhw ar eu gorau, gall gwlyptiroedd ddal a storio llawer iawn o garbon – carbon a fyddai, fel arall, yn cael ei ryddhau i afonydd ac i’r atmosffer. Golyga hyn fod gan wlyptiroedd ran allweddol i’w chwarae wrth daclo newid hinsawdd. Hefyd, maen nhw’n helpu i buro dŵr yfed, ac fe allan nhw helpu i reoli llifogydd. Mae gwlyptiroedd ein gwlad – yn arbennig y gorgorsydd sy’n ymestyn ar hyd asgwrn cefn ucheldiroedd Cymru – yn llefydd agored a gwyllt, ac maen nhw’n cyfrannu llawer at gymeriad y dirwedd.

Yn ôl Dr Peter Jones, Ecolegydd Mawndiroedd y Cyngor Cefn Gwlad: “Mae gennym ni lawer iawn o waith o’n blaenau er mwyn gwarchod ac adfer ein gwlyptiroedd. Ond rydw i’n teimlo’n ffyddiog – mae yna obaith i wlyptiroedd. Mae gwaith cadwraethol gwych yn cael ei wneud – gan gynnwys prosiect sy’n werth £3.5m i adfer corsydd Môn a Llŷn, yn ogystal â gwaith ar Warchodfeydd Natur Cenedlaethol, er enghraifft Cors Caron a Chors Fochno yng Ngheredigion, Cors Crymlyn yn Abertawe a Fenn’s and Whixall Mosses ger Wrecsam.

“Mae angen inni wneud llawer mwy; ond trwy weithio ar y cyd, a chyda help tirfeddianwyr, fe fydd modd i wlyptiroedd ddod yn hafan i fywyd gwyllt unwaith eto, ac yn llefydd gwych i fynd am dro. Ac yn bwysicach na dim, fe fydd modd iddyn nhw chwarae rhan bwysig unwaith eto yn y dasg o gynnal ansawdd ein bywydau – storio carbon, puro dŵr a helpu i atal llifogydd mewn ardaloedd eraill.”

Caiff nifer o Warchodfeydd Natur Cenedlaethol sy’n wlyptiroedd eu rheoli gan y Cyngor Cefn Gwlad, a hynny er mwyn adfer a gwarchod eu nodweddion naturiol. Gallwch ddefnyddio’r llwybrau pren pwrpasol i deithio ar hyd nifer o’r safleoedd yma – yn wir, maen nhw’n llefydd gwych i ymweld â nhw.

Gwlyptiroedd a llên gwerin – oeddech chi’n gwybod?

Yn hanesyddol, roedd pobl yn credu bod gwlyptiroedd yn gyswllt o ryw fath rhwng y byd yma a’r byd ysbrydol. Yn wir, cafodd rhoddion lu eu gadael ar safleoedd o’r fath – gan gynnwys trysor yn Llyn Cerrig Bach, Ynys Môn, tarian efydd ysblennydd yn Rhos Rydd, a ffigyryn enigmatig o ddyn yn Ystrad Fflur, Ceredigion. Yn ôl Dr Jones: “Heddiw, mae’r rhoddion yma’n dod ar ffurf y cyfraniad a wna gwlyptiroedd at ansawdd ein bywydau.”

Diwedd

I gael mwy o wybodaeth am y prosiect, ffoniwch Helen Evans, Swyddog y Wasg, 01248 387377 / 07717225589 neu Brân Devey 02920 772403 / 07747767443, bran.devey@ccw.gov.uk.

Corff a Noddir gan Lywodraeth y Cynulliad yw’r Cyngor Cefn Gwlad, ac mae’n gweithio i gael Cymru well lle mae pawb yn trysori ein hamgylchedd naturiol acyn ei warchod. Gellir cael mwy o wybodaeth am ein gwaith ar www.ccgc.gov.uk