Dyfrgwn

Ers canrifoedd bu dyfrgwn yn ffynnu yn llynnoedd ac afonydd Cymru ac ar hyd y glannau. Bydd dyfrgwn yn symud yn gyflym ar dir ond maen nhw’n enwog am eu cyflymdra mawr, eu gosgeiddrwydd a’u hagwedd chwareus yn y dŵr.

Er eu bod yn symud yn dda ar dir – gan fynd hyd at 10km mewn un noson – wrth nofio y byddan nhw’n dangos eu gallu. Bydd y gynffon bwerus yn curo i wthio’r corff llyfn a main yn ddidrafferth trwy’r dŵr.

A hwythau’n mesur hyd at fetr (gan gynnwys eu cynffonnau), mae dyfrgwn yn anifeiliaid mawr, ond anaml y gwelwch chi nhw. Mae ganddyn nhw synhwyrau llym ac os byddan nhw’n arogli, yn gweld neu glywed person neu elyn, byddan nhw’n ymguddio’n gyflym mewn llystyfiant neu yn y dŵr.

Yn y nos y bydd dyfrgwn ar eu mwyaf bywiog, pan fyddan nhw’n hela, yn bridio ac yn cymdeithasu. Yn ystod y dydd, byddan nhw’n ymlacio trwy orweddian mewn mieri, llwyni neu laswellt tal. Pysgod yw prif fwyd dyfrgwn ond, yn y gwanwyn, byddan nhw hefyd yn bwyta amffibiaid, adar a chreaduriaid bach eraill.

Ar gyfnod pan oedd dyfrgwn wedi diflannu o rannau helaeth o iseldir Lloegr, roedden nhw’n parhau i ffynnu ar dir mawr Cymru. Syrthiodd eu niferoedd yn ddrwg yn ystod yr 1960au a’r 1970au ond mae ymgyrchoedd cadwraeth diweddar a gwell ansawdd dŵr yn golygu eu bod yn adennill eu hen diroedd ar hyd a lled Cymru.