Gwirio iechyd rhywogaethau
â blaenoriaeth

Crafanc Trillob
(Ranunculus tripartitus)

Dyma flodyn ymenyn dyfrol hardd a bychan sydd i’w gael ar rostiroedd gorllewinol, gwlyb ac ar borfeydd brwynaidd.

Mae ganddo ddail eurgoch arbennig iawn a blodau gwyn mân yn ystod y gwanwyn. Fel arfer, mae’n tyfu mewn pyllau bas, ond weithiau mae’n tyfu mewn traciau cerbydau neu mewn olion carnau – sydd, fel rheol, yn sychu ac yn diflannu yn ystod yr haf.

Mae’r pyllau dros dro hyn ar rostiroedd yn gynefin rhyngwladol bwysig i nifer o blanhigion ac anifeiliaid eraill hefyd, er enghraifft y ganrhi goch fach, pelenllys gronynnog a mursen Benfro; ond, y tu allan i ymylon yr Iwerydd, maen nhw’n brin neu’n anghyffredin. 

Mae’r planhigyn wedi ei ddarganfod ar rywfaint o rostiroedd arfordirol yng ngorllewin Morgannwg, Sir Benfro, de Ceredigion a Ynys Môn a Llŷn – nifer fach, fel arfer, a hynny’n lleol iawn bob amser. Fodd bynnag, fel nifer o flodau unflwydd mae’n ymddangos fod gan y Grafanc trillob ddigonedd o hadau, ac yn aml, mae modd adfer poblogaethau bach (neu boblogaethau colledig, o dro i dro) trwy roi dulliau rheoli priodol a gofalus ar waith.

Dyma gynefin sy’n gyfyngedig drwy’r byd, ac mae de orllewin Prydain ac Iwerddon – a Chymru, yn arbennig – yn cynrychioli dosbarthiad mwyaf gogleddol y cynefin hwn.   O’r herwydd, mae o bwysigrwydd cadwraethol mawr.  Mae Prydain ac Iwerddon yn cynnwys cyfran helaeth o boblogaeth y byd o’r planhigyn hwn: yn wir, nifer cymharol fychan o rywogaethau sydd i’w gweld yma i’r fath raddau o ystyried faint sydd i’w cael yng ngweddill y byd, ac mae planhigion fel y grafanc trillob yn gyfrifoldeb rhyngwladol o bwys.