Rhywogaethau sy’n cael eu gwarchod – ar y tir

 “Fe all natur ofalu amdani ei hun – mae hi wedi bod yn gwneud hynny ers miliynau o flynyddoedd.”

Ond a yw hyn yn wir bellach?  Oherwydd yr effaith y mae pobl yn ei chael ar fywyd gwyllt a chynefinoedd, erbyn hyn mae nifer o rywogaethau angen i’r gyfraith eu gwarchod os ydyn nhw am oroesi a ffynnu. 

Mewn gwirionedd, yn ystod y 5,000 o flynyddoedd diwethaf, mae dyn wedi datblygu ffyrdd o addasu darnau helaeth o dir, a oedd gynt yn gynefinoedd, er mwyn tyfu bwyd.   Rydym yn defnyddio rhywogaethau di-rif at ein dibenion ein hunain.  

Ers sawl canrif, mae ein niferoedd ni wedi cynyddu’n sylweddol.   Mae’r ffaith ein bod angen tai a dulliau teithio, ynghyd ag allgynnyrch ein diwydiannau, wedi lleihau’r cynefinoedd sydd ar gael a’r rhywogaethau a welir.   Yn wyneb y pwysau hwn, rhaid i’r gyfraith warchod nifer o rywogaethau.  

Wrth gwrs, mae gwarchod rhywogaethau prin yn golygu eu diogelu rhag cael eu lladd; ond fe all tarfu ar eu nythod a’u cartrefi fod yr un mor niweidiol, yn ogystal â chynnal masnach ddilywodraeth ynddyn nhw. 

Gwaith hawdd iawn yw dysgu beth yw prif bwyntiau’r gyfraith sy’n gwarchod rhywogaethau.   Yn syml, cofiwch y canlynol:  

• Mae lladd, anafu, cymryd, gwerthu, hysbysebu neu brynu anifeiliaid gwyllt dan warchodaeth, yn fwriadol neu’n ddi-hid – anifeiliaid fel dyfrgwn, moch daear a gwiwerod coch – yn groes i’r gyfraith.
• Mae tarfu’n fwriadol neu’n ddi-hid arnyn nhw, neu ddifrodi eu safleoedd bridio neu eu llochesau, hefyd yn groes i’r gyfraith.
• Caiff pob aderyn gwyllt, eu nythod a’u hwyau, eu gwarchod, a cheir cosbau arbennig am niweidio rhai mathau prin.
• Ddylech chi ddim casglu blodau gwyllt, na’u gwerthu.   Mae dadwreiddio planhigion gwyllt yn weithred anghyfreithlon, heb i chi gael caniatâd y tirfeddiannwr.
• Ddylech chi ddim casglu, dadwreiddio na gwerthu rhai planhigion dan warchodaeth heb gael trwydded.
• Mae meddu ar rywogaethau a gaiff eu gwarchod yn groes i’r gyfraith, oni bai eich bod yn gallu dangos eich bod wedi eu cymryd yn gyfreithlon.

Cofiwch fod modd difrodi planhigion a tharfu ar anifeiliaid ac adar gwyllt yn hawdd iawn.   Dylech bob amser wneud cais i’r Cyngor Cefn Gwlad am drwydded os ydych angen tarfu ar anifeiliaid neu adar dan warchodaeth, gan fod gwneud hynny’n groes i’r gyfraith.   Cofiwch y gall tynnu lluniau darfu arnyn nhw.

Hefyd, mae’r Cyngor Cefn Gwlad yn delio efo trwyddedau ar gyfer archwilio, modrwyo neu farcio rhywogaethau dan warchodaeth, neu ar gyfer eu lladd, eu cymryd neu feddu arnyn nhw at ddibenion gwyddonol, addysgol neu gadwraethol.

Llywodraeth Cynulliad Cymru sy’n gyfrifol am drwyddedau o fath arall, er enghraifft ar gyfer diogelu cnydau neu iechyd y cyhoedd.