Rhywogaethau sy’n cael eu warchod – adar

Mae pob aderyn gwyllt, eu hwyau a’u nythod yn cael eu gwarchod. Mae rhai adar prin yn derbyn gwarchodaeth arbennig. Maen nhw’n cael eu rhestru mewn Atodiadyn y Ddeddf berthnasol ac yn cael eu galw’n adar Atodiad 1.

Troseddau

Mae cosbau (yn cynnwys carchar) i’w cael am droseddau yn erbyn rhywogaethau prin sy’n cael eu gwarchod yn arbennig. Mae cyfyngiadau hefyd ar gadw adar Prydeinig yn gaeth.

Oni bai fod gennych chi drwydded, allwch chi ddim:

• Lladd yn fwriadol, cymryd neu feddu ar unrhyw aderyn gwyllt – hyd yn oed er mwyn eu modrwyo.
• Defnyddio dulliau creulon o ladd neu ddal adar gwyllt.
• Cymryd, difrodi neu ddinistrio unrhyw wyau neu nyth sy’n cael ei ddefnyddio gan aderyn gwyllt. (Mae nythod gweilch y pysgod yn cael eu gwarchod drwy’r flwyddyn).
• Gwerthu neu ddangos mewn cystadleuaeth unrhyw aderyn gwyllt byw (mae rhai eithriadau gyda rhai rhywogaethau os ydyn nhw wedi eu magu mewn caethiwed ac wedi eu modrwyo).
• Gwerthu unrhyw aderyn gwyllt (oni bai am rai adar hela yn eu tymor).
• Gwerthu wyau unrhyw rywogaeth Brydeinig o adar gwyllt.
• Aflonyddu yn fwriadol neu ddihid ar unrhyw aderyn gwyllt sy’n cael ei warchod yn arbennig ( Atodiad 1) os yw’n adeiladu nyth, yn nythu - nac aflonyddu ar y cywion dibynnol.

Ystyr ‘ymddygiad dihid’ yw gweithredoedd anfwriadol, pan fo’r pobl yn dewis anwybyddu canlyniadau tebygol eu gweithredoedd neu yn cau eu llygaid rahg y canlyniadau posib.  

Eithriadau

Mae eithriadau i’r troseddau hyn :

Pan fo aderyn yn sâl neu wedi ei anafu, gellir ei gymryd er mwyn ei drin gyda’r bwriad o’i ryddhau pan yn iach neu ei ladd os yw wedi cael anaf mor ddrwg nad oes modd iddo wella.

Pan fo trosedd yn ganlyniad  anfwriadol i weithred gyfreithiol nad oedd modd, yn rhesymol, ei hosgoi.

Gall fod yn gyfreithlon i feddu ar adar neu eu hwyau os gallwch brofi eu bod yn cael eu dal yn gyfreithiol – er enghraifft, os gallwch brofi fod wyau wedi eu casglu cyn Deddf Ddiogelu Adar 1954, neu fod aderyn wedi ei ladd mewn damwain ffordd.

Mae’n gyfreithlon i werthu cyrff adar sydd wedi eu gwarchod cyn belled ag y bo’r gwerthwr yn rhoi tystiolaeth ddogfennol i’r prynwr yn dangos fod yr aderyn wedi ei gymryd mewn modd cyfreithlon. Rhaid i’r prynwr hefyd ddweud am y gwerthiant wrth yr Adran Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (DEFRA).

Cymryd adar yn gyfreithlon

Gall adar arbennig gael eu cymryd neu eu lladd y tu allan i’r tymor gwaharddedig:

• Hwyaden gopog  Hwyaden wyllt
• Hwyaden lostfain  Hwyaden bengoch
• Hwyaden lydanbig  Corhwyaden
• Chwiwell  Hwyaden lwyd
• Hwyaden lygad-aur  Gŵydd Canada
• Gŵydd wyllt  Gŵydd Troetbinc
• Gŵydd dalcen-wen  Cwtiar
• Iâr ddŵr  Cwtiad Aur
• Gïach gyffredin  Cyffylog

Adar dan drwydded

Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi bod yn defnyddio trwydded gyffredinol sy’n caniatáu lladd neu gymryd rhai adar, eu nythod a’u cywion er mwyn atal difrod difrifol i amaethyddiaeth neu i warchod iechyd a diogelwch y cyhoedd neu ddiogelu adar gwyllt:

• Brân dyddyn
• Gwylan gefnddu fwyaf
• Ydfran
• Sgrech y coed
• Gwylan gefnddu leiaf
• Ysguthan
• Colomen fferal Pioden
• Aderyn y to
• Jac-y-do
• Drudwen
• Gwylan y penwaig
• Turtur dorchog

Trwyddedau Gweithgarwch

Gyda thrwydded gan y Cyngor Cefn Gwlad neu Lywodraeth y Cynulliad, yn caniatáu gweithgaredd penodol, mae modd cynnal y gweithgaredd yn gyfreithlon cyn belled ag y bo amodau’r drwydded yn cael eu dilyn.

Dylid ceisio am drwydded bob tro er mwyn cynnal gweithgaredd sy’n effeithio ar rywogaethau sydd wedi eu gwarchod. Gellir cyhoeddi trwyddedau at bwrpasau arbennig gan gynnwys astudiaeth wyddonol, ffotograffiaeth, rheolaeth gadwraethol ac er mwyn atal difrod i gnydau ac eiddo.