Corsydd a siglennydd – gwlyptiroedd yr iseldir

Bydd gwlyptiroedd yn cael eu creu ar yr iseldir pan fydd dŵr yn casglu ar y tir, yn nyffrynnoedd afonydd, er enghraifft. Dim ond am ran o’r flwyddyn y bydd rhai dan ddŵr – glaswelltiroedd corsiog, er enghraiff. Mae eraill yn siglenni sy’n wlyb trwy’r flwyddyn, ble bydd mawn yn aml yn ffurfio.

Dyma’r prif fathau:

Corsydd pori

Mae llawer o gorsydd pori wedi eu draenio a’u ffermio i greu glaswelltiroedd ffrwythlon ar gyfer ffermio llaeth; mae eraill yn fwy naturiol gyda brwyn cyffredin a phlanhigion eraill y gors. Bydd ffosydd ar lawer o gorsydd pori yn cynnig cartref i amrywiaeth mawr o drychfilod, amffibiaid a chreaduriaid eraill tra gall hyd yn oed y glaswelltiroedd sy’n cael eu ffermio fwyaf dwys fod yn gynefinoedd pwysig i rydwyr fel y cornicyll a’r gylfinir.

Ble maen nhw

Yn bennaf yn y prif aberoedd a’r dyffrynnoedd lle mae afonydd mwyaf Cymru wedi gorlifo a gadael llaid ar eu  hôl.

Mignennydd

Mae’r rhain yn cynnwys amrywiaeth mawr o fathau o dir sy’n cael eu cadw’n wlyb gan afonydd, dŵr daear neu law. Bydd mawn yn tyfu yno. Bydd y rhai gyda’r amrywiaeth mwyaf o fywyd gwyllt yn cael eu dyfrio gan ddŵr o galchfaen ond mwy cyffredin yw’r rhai lle mae’r dŵr yn asid ac yn brin o faetholion. Mae’r rhain i’w cael mewn dyffrynnoedd ac ar lethrau bryniau lle mae dŵr yn llifo.

Ble maen nhw

Mae rhai o’r ffeniau cyfoethocaf o ran planhigion ac anifeiliaid i’w cael yn Ynys Môn, ar Benrhyn Llŷn, ym Mharch Cenedlaethol Bannau Brycheiniog ac yn Sir Benfro.

Corsydd

Bydd corsydd yn cael eu dyfrio gan ddŵr glaw a dim arall – yn aml pan fydd ffen wedi casglu digon o fawn i godi uwchben dŵr afon neu ddŵr daear. Yng Nghymru, mae corsydd naill ai’n flancedi o fawn ar yr ucheldir neu yn gromenni ynysig sy’n gallu casglu cymaint ag 8 metr o fawn ac sy’n tyfu ar i fyny o gymaint ag 1 mm o fawn bob blwyddyn. Mae gan gorsydd eu hamrywiaeth eu hunain o blanhigion ac anifeiliaid sydd wedi addasu i’r gwlypter, sy’n asis ac heb fawr iddyn nhw fwydo arno. Mae’r rheiny’n cynnwys planhigion fel migwyn a chwys yr haul sy’n ychwanegu at eu bwyd trwy ddal trychfiloed ar flew gludiog ar eu dail.

Ble maen nhw

Mae dwy o’r enghreifftiau gorau yng Ngheredigion – Cors Caron ger Tregaron a Chors Fochno ger Borth.

Siglennydd

Mae siglennydd yn gyffredin ac i’w cael mewn llefydd sydd dan ddŵr trwy’r flwyddyn, neu am gyfnodau hir. Glaswellt tal a hesg yw’r planhigion mwyaf cyffredin, yn arbennig y frwynen gyffredin. Mae gwelyau brwyn sy’n cael eu ffurfio gan y glaswelltyn deniadol yma yn bwysig i adar fel telor y brwyn a’r titw barfog.

Gwlyptiroedd a hanes

Mae gan wlyptiroedd le arbennig yn llên gwerin Cymru. Roedd y bobl gynharaf yn credu mai’r gwlyptiroedd oedd y cysylltiad rhwng byd dynion a byd yr ysbrydion. Gadawyd llawer o roddion i’r duwiau mewn mannau gwlyb – gan gynnwys y casgliad o wrthrychau o Oes yr Haearn a gafwyd yn Llyn Cerrig Bach ym Môn, y darian efydd wych o Ros Rydd, Ceredigion, a’r cerflun bach enigmatig o ddyn o Ystrad Fflur, Ceredigion. Cafwyd cyrff hefyd mewn corsydd ond does dim tystiolaeth bendant fod pobl wedi eu haberthu yno.