Rhywogaethau (cyflwyniad)
Pa rywogaethau sy’n arbennig i Gymru?
Y barcud neu’r frân goesgoch? Lili’r Wyddfa? Brith y gors?
Er yn fach, mae Cymru yn gartref i nifer fawr o wahanol
rywogaethau. Mae hyn yn adlewyrchu ei lleoliad daearyddol, ei
chynefinoedd amrywiol a chymhlethdod ei daeareg a’i phridd.
Mae gan Gymru bioamrywiaeth arbennig. Ac felly mae ganddom ni
rôl bwysig i’w chwarae wrth ddiogelu rhywogaethau o blanhigion ac
anifieiliaid di-asgwrn cefn. Yn nodweddiadol o rywogaethau morol
gorllewin Ewrop, maen nhw hefyd i’w gweld yng ngorllewin Portiwgal,
Ffrainc ac Iwerddon.
Mae ein coetiroedd derw llaith a chysgodol yn frith o fwsoglau,
llysiau’r afu a chennau. Ac mae’r clogwyni a thwyni tywod yn
gartref i fywyd gwyllt sy’n gallu ymdopi â sychder a hinsawdd
eithafol.
Gogledd a de
Mae Cymru yn gorwedd ar y ffin rhwng rhywogaethau’r goledd a de.
Ucheldiroedd Bannau Brycheiniog yw cartref mwyaf deheuol nifer o
blanhigion arctig-alpaidd. Ac, ochr arall y wlad yn nhwyni tywod
Ynys Môn, fe welwch anifeiliaid di-asgwrn cefn deheuol yn eu
cynefinoedd mwyaf gogleddol. Bydd cofnodi symudiadau y rhywogaethau
hyn yn bwysig wrth i ni fonitro newid yn yr hinsawdd.
Ymlediad estron
Mae cadwraethwyr yng Nghymru yn monitro rhywogaethau ymledol
anfrodorol, fel clymog Japan, a’u heffaith ar gynefinoedd a
rhywogaethau brodorol prin. Bydd rhaid i ni hefyd ddelio â minc a
briwedd Seland Newydd os ydym am ddiogelu llygoden y dwr a’r
fadfall ddwr gribog.
Gwarchod ein bywyd gwyllt
Mae gan Gymru 175 rhywogaeth ar restr Adran 74 o Rywogaethau
mwyaf Pwysig ar gyfer Diogelu Amrywiaeth Biolegol. Mae’r rhan fwyaf
hefyd ar restr y Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y DU o blanhigion
ac anifeiliaid sydd dan fygythiad. Ond mae’r detholiad yma yn rhan
fach o’r stori gyflawn. Gobeithiwn, trwy ddiogelu’r cynefinoedd a’r
rhywogaethau hyn, y bydd rhywogaethau pwysig eraill yn gallu
manteisio o’n gweithredoedd ni.