Planhigion blodeuol

Yr uwchblanhigion – planhigion blodeuol, rhedyn a’u perthnasau – yw calon amgylchedd Cymru a’i brif ffynhonnell bywyd. Maen nhw’n gyfrifol am drysorfa o blanhigion gyda mwy na 1,300 o rywogaethau sydd yma erioed neu wedi hen ymgartrefu yma. Ynghyd â’r gwledydd Celtaidd eraill, mae gan Gymru gasgliad o blanhigion gyda’r pwysicaf a’r mwyaf amrywiol yn y byd ...

Mae’r bioamrywiaeth cyfoethog hwn hefyd yn cynnwys perthnasau hynod a hynafol y rhedyn – gwair merllyn, cnapfwsogl a marchrawn.

Mae’n debyg hefyd bod cannoedd yn rhagor o ficro-rywogaethau ymhlith y mieri a dant y llew a’r rheiny heb gael eu disgrifio hyd yma.

Bob blwyddyn bydd dwsinau’n rhagor o blanhigion newydd yn cael eu hychwanegu at y rhain, naill ai’n ddamweiniol neu’n fwriadol, fel arfer o fyd garddwriaeth. Bob blwyddyn, bydd eraill yn prinhau, neu’n diflannu’n llwyr.

Rhaid i ni ddeall y tueddiadau hyn, er mwyn cadw’r bywyd gwyllt a’r harddwch sy’n rhan o hanfod Cymru.

Planhigion y gwledydd Celtaidd

Bydd teithwyr o amgylch Ewrop yn sylwi ar y tebygrwydd rhwng Cymru a’r gwledydd Celtaidd eraill.

Mae gan Iwerddon, yr Alban, Cernyw a Llydaw yr un digonedd o eithin a grug, yr un coedydd o glychau’r gog a cheinioglys ar fin y ffordd.

Yn fwy na dim, mae yna amrywiaeth rhyfeddol o fathau o redyn, a’u perthnasau. Mae’r rhannau o Ewrop sydd ar lannau môr Iwerydd yn ganolfan fioamrywiaeth fyd‑eang i’r planhigion hyn, a’r gred yw mai Cymru yw un o’r mannau cyfoethocaf oll.

Mewn gwirionedd, mae mwy o rywogaethau o redyn a’u perthnasau yn ucheldiroedd de Sir Gaernarfon nag mewn unrhyw ran arall tebyg o wledydd Prydain.

Ond mae gan Gymru a gwledydd yr Iwerydd gyfrifoldeb am rychwant llawer ehangach o blanhigion.

Mae rhan sylweddol o boblogaethau’r byd o nifer o blanhigion i’w cael yma, er enghraifft tegeirian y gors, crafanc y dŵr a rhywogaethau o ddyfrllys ac effros.

Canlyniad yw hyn yn rhannol i bridd creigiog tenau a lefelau uchel, tebyg, o law. Ond maen nhw hefyd yn adlewyrchu elfen ddynol gyffredin.

Mae gan y gwledydd Celtaidd draddodiadau ffermio tebyg iawn a’r un mant o agweddau diwylliannol at dirwedd – mae nodweddion cefn gwlad Cymru yn gynnyrch planhigion a phobl.