Ffiniau Traddodiadol – cynefin o bwys
Mae diogelu’r ffiniau traddodiadol yn ein
tirwedd Cymreig prydferth yn nod bwysig i’r Cyngor Cefn Gwlad.
Mae’n gwrychoedd, ein waliau sychion, ffensys llechi a chloddiau,
yn helpu i wneud cefn gwlad Cymru yn unigryw. Maent hefyd yn
offeryn gwerthfawr i reoli fferm ac yn darparu cynefin allweddol i
lawer o fywyd gwyllt Cymru. Dim syndod, felly, bod eu gwarchod, eu
hadfer a’u gwella yn rhywbeth y mae CCGC yn gweithio’n galed i’w
hybu.
Wedi eu gwneud, eu siapio a’u ffurfio o’r toreth o ddefnydd
naturiol a oedd wrth law, roedd ffiniau traddodiadol yn nodi
terfynau gwahanol barseli o dir ffermio, fel cae, ffridd a bryn
agored. Roeddent hefyd yn gwahanu tir fferm o ddefnyddiau eraill,
fel coedwigaeth, trefi, cysylltiadau trafnidiaeth, camlesi a’r môr.
Gellir rhannu mathau traddodiadol o ffin, yn cynnwys gwrychoedd,
waliau cerrig, ffensys llechi a chloddiau, yn ddau brif grŵp:
- gwrychoedd
- waliau sychion a chloddiau eraill
Gwrychoedd
Ffiniau ffermdir llinelloll yw gwrychoedd, wedi eu ffurfio o
rywogaethau coediog. Mae’r rhan yn cael eu tocio, eu coedlannu neu
eu gosod i gynnal strwythur fel llwyn ac i’w hatal rhag mynd yn
rhes o goed. Yn nodweddiadol, ceir amrywiaeth eang o rywogaethau
mewn clawdd, yn cynnwys y ddraenen wen, y ddraenen ddu a
rhywogaethau coed cynhenid, er bod y rhywogaethau’n amrywio ledled
Cymru. Mae gwrychoedd yn fwyaf cyffredin ar dir isel neu fryniau
isel, gan ildio’u lle i gloddiau a waliau cerrig yn yr ucheldiroedd
a’r ardaloedd arfordirol.
Mae Cynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y DU yn cydnabod gwrychoedd
hynafol a/neu gyfoethog mewn rhywogaethau yn gynefinoedd
blaenoriaeth. Yng Nghymru, ystyrir bod gwrych yn gyfoethog mewn
rhywogaethau os oes pump neu ragor o rywogaethau coediog cynhenid
ar gyfartaledd mewn hyd o 30m, neu bedwar neu fwy o rywogaethau yn
ucheldir Cymru. Rydym hefyd yn ystyried bod gwrychoedd â fflora
llawr cyfoethog ond llai o rywogaethau coediog yn gyfoethog mewn
rhywogaethau.
Strwythurau Carreg a llethrau pridd eraill
Mae’r rhain yn cynnwys waliau sychion, ffensys llechi a
chloddiau – gydag wyneb carreg a llethrau pridd eraill. Gwelir y
ffiniau cae traddodiadol yma mewn ardaloedd ucheldir ac arfordirol
fel arfer, lle na fyddai gwrychoedd wedi gallu tyfu’n llwyddiannus
iawn. Maent hefyd yn cynnwys rhai morgloddiau a wnaed o ddefnyddiau
naturiol.