Mynydd Hiraethog

Mae Mynydd Hiraethog ym mhen gogleddol Mynyddoedd y Cambria ac mae’n cwmpasu rhannau mynyddig darnau eang a naturiol o dir i’r de, rhwng prif ddyffrynnoedd afonnydd Clwyd a Chonwy yng Ngogledd Cymru.

Crynodeb

_{John Osley ⓗCCGC}

Rhif cyf: HLW (C) 5

Rhif map AO: Landranger 116

Awdurdod unedol: Conwy, Sir Ddinbych

Mae’n ardal llwm ac anial o rostir tonnog sydd ond sydd â sawl dyffryn yn torri ar draws yr ochrau gogleddol a dwyreiniol gan dreiddio i’r craidd mynyddig.

Fodd bynnag, rhannau gogleddol a gorllewinol y mynydd yn unig yw’r ardaloedd a ddisgrifir yma fel tirwedd sydd yn cynnwys goroesiad trwch di-dor o rostir grug, sydd yn brin iawn yng Nghymru, a reolwyd ac a gynhaliwyd yn fwriadol fel rhostir ceiliog y mynydd a stad saethu ar ddechrau’r 20fed ganrif. Cafodd ei ddethol i beidio â chynnwys y rhan fwyaf o’r rhan ddwyreiniol sy’n cynnwys planhigfeydd coedwigaeth helaeth sy’n rhan o Fforest Cloclaenog.

Mae’r tirwedd rhostir hwn, fel sawl ardal fynyddig arall yng Nghymru wedi tarddu o economïau ucheldir Neolithig ac Oes yr Efydd neu, yn ôl dehongliadau o dystiolaeth archaeolegol o rannau eraill o Brydain, sydd hwyrach a’i wreiddiau yn y cyfnod Mesolithig blaenorol, pryd yr awgrymir i ardaloedd rhostir gael eu llosgi a’u clirio’n fwriadol ar gyfer hela. Newidiodd tirwedd cynhanesyddol yr ucheldiroedd wedi hynny wrth iddynt gael eu defnyddio ar gyfer pori yn yr haf dros sawl tymor, arfer a oedd yn seiliedig ar aneddiadau dros dro yn ystod yr haf neu’r hafodau a leolwyd yn y dyffrynnoedd neu ar hyd ymylon y rhostir.

Mae disgrifiad llawn o'r ardal dirwedd yma wedi ei gyhoeddi ac ar gael yn awr i'w lawrlwytho fel pdf o fewn yr adran Erthyglau Cysylltiedig isod.

Prif ddynodiadau:

Mae’r ardal bron yn gyfan gwbl o fewn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Mynydd Hiraethog.

Meini prawf: 3

Cynnwys ac arwyddocad:

Tirwedd rhostir bryniog trawiadol iawn yr olwg sy’n cynnwys rhan ganol a gorllewinol Mynydd Hiraethog a leolir rhwng prif ddyffrynnoedd afonnydd Clwyd a Chonwy yng Ngogledd Cymru. Mae’r ardal yn cynrychioli rhostir grug helaeth di-dor, sydd erbyn hyn yn brin iawn yng Nghymru, a gafodd ei reoli a’i gynnal yn fwriadol fel rhostir i geiliogod mynydd a stad saethu ar ddechrau’r 20fed ganrif. Ceir yno hefyd mewn rhannau helaeth yr holl dystiolaeth archaeolegol gorchuddiol o ddefnydd tir cyfnodau dilynol o’r cyfnodau cynhanesyddol, canoloesol a diweddarach.