Gŵyr

Mae penrhyn Gwyr yn ardal ddaearyddol wedi'i diffinio'n glir sy'n cynnwys amrywiaeth o dirweddau o glogwyni calchfaen serth a baeau tywodlyd tawel ar arfordir y de, pentiroedd hir, ysblennydd tua'r gorllewin, a thwyni tywod a chorsydd dwˆr heli ar hyd arfordir y gogledd.

Crynodeb

_{Hawlfraint y Goron:CBHC}

Rhif cyf: HLW (WGl) 1

Map AO: Landranger 159

Awdurdod unedol: Abertawe

I mewn yn y tir, mae'r llwyfandir arfordirol tonnog, ysgafn yn ildio i fryniau a chefnau uwch, megis Cefn Bryn y pennaf, sy'n hollti'r penrhyn yn daclus yn ddau.

Yn yr Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol hon, y gyntaf ym Mhrydain (1956), ceir safleoedd archeolegol o'r mwyafrif o gyfnodau, sydd yn feicrocosm digymar o gyfoeth hanesyddol Cymru. Nodwyd isod y ddwy ardal fwyaf cyflawn, archeolegol gyfoethog, sydd wedi goroesi orau ar y penrhyn.

Mae disgrifiad llawn o'r ardal dirwedd yma wedi ei gyhoeddi ac ar gael yn awr i'w lawrlwytho fel pdf o fewn yr adran Erthyglau Cysylltiedig isod.

Prif ddynodiadau helaeth:

Mae'r ddwy ardal o fewn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol Gwyr. Mae ardal Gorllewin Gwyr yn cynnwys: Gwarchodfeydd Natur Cenedlaethol Twyni Whiteford ac Arfordir Gwˆyr; Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Twyndir Rhosili; Heneb Cofrestredig gwersylloedd Twyndir Hardings; Ardaloedd Cadwraeth Cheriton, Llangennydd, Llanmadog, Porth Einion a Rhosili. Mae bron y cyfan o Gefn Bryn o fewn safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Comin Cefn Bryn.

Meini prawf: 2, 3

Cynnwys ac arwyddocâd:

Y ddwy ardal hanesyddol, gyfoes ond ar wahân yn dopographic, sydd wedi goroesi orau a'r mwyaf cyflawn yng Ngwyr, yn cynnwys tystiolaeth gyfoethog digymar o ddilyniant maith o ddefnydd tir a phreswyliad o'r cyfnod cynhanesyddol tan y cyfnod diwydiannol.

Mae'r ardaloedd yn cynnwys:

ogofâu Uwch Balaeolithig; siambrau claddu Neolithig; safleoedd angladdol a defodol o Oes yr Efydd; bryngaerau a chaerau pentir o Oes yr Haearn; aneddiadau canoloesol crefyddol a seciwlar, gan gynnwys pentref canoloesol coll Rhosili a chyfundrefn caeau agored y Vile; ty halen Porth Einion o'r 16eg ganif, ac olion diwydiannol diweddar eraill.