Penrhyn Tyddewi ac Ynys Dewi

Mae hen greigiau daearegol, Cyn-Gambriaidd a Chambriaidd yn bennaf, gydag ymwthiadau igneaidd diweddarach, wedi ffurfio Penrhyn Tyddewi ac Ynys Dewi ym mhen gogledd orllewinol llwyfandir arfordirol Sir Benfro.

Crynodeb

_{Hawlfraint Skyscan, i Cadw: Henebion Hanesyddol Cymru}

Rhif cyf: HLW (D) 4

Map AO: Landranger 157

Awdurdod unedol: Sir Benfro

Yn yr ardal, ceir tystiolaeth o weddillion creiriol defnydd tir, gweithgaredd defodol a chrefyddol o'r cyfnod cynhanesyddol ymlaen, gan barhau i'r cyfnod Cristnogol fel Bro Ddewi, cartref a thir Dewi Sant, nawdd-sant Cymru. Dyma, o bosibl, un o dirweddau diwylliannol pwysicaf a mwyaf arwyddocaol Cymru heddiw.

Y 'ddinas', yr Eglwys Gadeiriol a'r ardal o'i chwmpas yw un o brif atyniadau ymwelwyr Cymru heddiw.

Mae disgrifiad llawn o'r ardal dirwedd yma wedi ei gyhoeddi ac ar gael yn awr i'w lawrlwytho fel pdf o fewn yr adran Erthyglau Cysylltiedig isod.

Prif ddynodiadau helaeth:

Mae'r ardal gyfan o fewn Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro. Mae Penrhyn Tyddewi yn Ardal Amgylchedd Arbennig Preseli. Mae'r ardal yn cynnwys: Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Ynys Dewi, Rhostiroedd Maes Awyr Tyddewi, Arfordir Penrhyn Tyddewi ac Ynys Dewi; Safle Gwarchodaeth Plas Esgob Tyddewi; Henebion Cofrestredig cytiau crynion ac amgaeadau hynafol Carn Llidi; clos Cadeirlan Tyddewi; Ardal Gadwraeth Tyddewi.

Meini prawf: 2, 5

Cynnwys ac arwyddocâd:

Penrhyn ac ynys yng ngogledd orllewin llwyfandir arfordirol Sir Benfro, sydd â thystiolaeth helaeth wedi'i chadw'n dda o ddefnydd tir a chryn weithgaredd defodol a chrefyddol o'r cyfnod cynhanesyddol ymlaen.

Mae'r ardal yn cynnwys:

siambrau claddu ac aneddiad Neolithig; ceyrydd a chyfundrefnau caeau o Oes yr Haearn; Mynyw, canolfan cwlt ganoloesol gynnar Dewi Sant; Eglwys Gadeiriol Tyddewi, y clôs a'r 'ddinas' a'u lleoliad sydd yn dal ag arwyddocâd a phwysigrwydd diwylliannol eithriadol yng Nghymru fel Bro Ddewi.